Witamy na stronie Polskiego Punktu Kontaktowego ESPON!

Program ESPON - Priorytety

Zadania Programu ESPON 2013 będą koncentrowały się na 5 podstawowych priorytetach odzwierciedlających strategię Programu i jego ogólne przesłanki:

Priorytety Programu ESPON 2013 będą sprecyzowane w formie konkretnych działań przez Komitet Monitorujący. Konkretne działania, czyli: cele operacyjne, główne formy działania, procedury finansowe, grupy celowe i beneficjenci są częścią każdego z priorytetów.
Szczegółowa charakterystyka priorytetów znajduje się w dokumencie programowym ESPON 2013 dostępnym w dziale Materiały.

Priorytet 1.

Badania rozwoju terytorialnego, konkurencyjności i spójności: długoterminowe trendy w zjawiskach terytorialnych, perspektywy i wpływ polityki.

Ogólne zasady selekcji tematów i problemów badawczych w przestrzennych badaniach ESPON.
Selekcja tematów badawczych w ramach Priorytetu 1 Programu ESPON 2013 odbyła się w oparciu o 5 podstawowych źródeł informacji:
  • dokumenty polityki spójności na lata 2007-13;
  • międzyrządowy proces dotyczący Agendy Terytorialnej UE;
  • wdrażanie Programu ESPON 2013;
  • doświadczenia Programu ESPON 2006 : katalog potrzeb badawczych sporządzony w oparciu o rekomendacje i wnioski z projektów badawczych Programu ESPON 2006.

Tematy przestrzennych/terytorialnych badań Programu ESPON 2013, powinny być uszeregowane zgodnie z trzema głównymi osiami tematycznymi. Zapewni to spójność wyników badań oraz pozwoli uniknąć rozproszenia wysiłków badawczych. Oto główne osie tematyczne:

a) rozwój terytorialny i konkurencyjność regionów, wiejskich i zurbanizowanych
b) współpraca terytorialna
c) terytorialny wpływ polityki UE

Tematy i problemy badawcze powinny dotyczyć studiów nad strukturami, trendami, perspektywami i wpływem polityk. Powinny koncentrować się zarówno na krótkoterminowej dynamice, jak też długoterminowych tendencjach.

Trzy osie tematyczne ESPON 2013
Elastyczność w formułowaniu tematów badawczych jest do pewnego stopnia niezbędna, jednak w celu dostosowania proponowanych tematów do Priorytetu 1. Programu ESPON 2013 proponuje się listę następujących obszarów badawczych

Ad. a Rozwój terytorialny i konkurencyjność regionów, wiejskich i zurbanizowanych.
Projekty badawcze dotyczące tego zagadnienia powinny koncentrować się na czynnikach determinujących terytorialna konkurencyjność i atrakcyjność, relacje pomiędzy różnymi typami obszarów i zjawiskach takich jak:
  • demografia (np. starzenie się, migracje);
  • globalizacja (np. międzynarodowy podział pracy, lokalizacja działalności gospodarczej, specjalizacja i przepływy związane z miejscem Europy na świecie i położenime względem regionów sąsiednich);
  • innowacje i gospodarka oparta na wiedzy (B&R, potencjał innowacyjny, przedsiębiorczość, MSP, kreatywność, sieci naukowe i technologiczne, współpraca między administracją, instytucjami badawczymi, edukacyjnymi i przedsiębiorstwami);
  • dostępność (np. transport, telekomunikacja i energia, technologie informacyjne);
  • nowe usługi i centra (usługi ogólne, ICT dla MSP, ICT dla edukacji, zdrowia, usług społecznych i obywatelskich)
  • zmiana klimatu, zasoby, ryzyka, zagrożenia naturalne i środowiskowe (np. środowisko fizyczne, bio-różnorodność, Natura 2000, wydajność energetyczna, zasoby odnawialne, transport publiczny w obszarach zurbanizowanych, dziedzictwo naturalne i kulturowe, turystyka)
  • społeczny wymiar rozwoju terytorialnego (np. kwestia zatrudnienia, kapitał społeczny, obywatelstwo, kwestia mieszkaniowa, integracja społeczna i gospodarcza imigrantów, dialog międzykulturowy);
  • obszary miejskie, małe i średnie miasta, obszary metropolitalne (np. czynniki rozwoju gospodarczego, funkcjonalność, potencjał przedsiębiorczość, zatrudnienie lokalne, rozwój lokalny, środowisko fizyczne, spójność społeczna, rewitalizacja);
  • obszary wiejskie (np. zatrudnienie, różnorodność działalności, dostępność, usługi ogólne, podejście zintegrowane, bieguny rozwoju, klastry);
  • obszary specyficzne (np. wybrzeża, wyspy, obszary przygraniczne, obszary gęsto zaludnione, obszary słabo zaludnione);
  • rozwój policentryczny (np. związki miasto-wieś, zrównoważony rozwój regionalny, rozwój trwały, sieci, bieguny wzrostu);
  • governance (umiejętności w zarządzaniu rozwojem regionalnym, budowanie potencjału, inwestycje publiczne, partnerstwo publiczno-prywatne, polityki kulturalne).

Ad.b Współpraca terytorialna
Projekty badawcze związane z tym tematem pomogą lepiej zrozumieć zagadnienia związane ze współpraca terytorialną, w szczególności wynikające z nowego celu polityki spójności, jakim jest właśnie „Współpraca Terytorialna.”
  • współpraca transnarodowa, w tym z krajami sąsiadującymi (np. rozwój policentryczny, zarządzanie obszarem dorzecza, zarządzanie ryzykiem, sieci innowacyjne i badawcze, partnerstwa miejsko-wiejskie w zakresie usług ogólnych, zrównoważony rozwój terytorialny, ICT, energia, wiejskie bieguny rozwojowe, współpraca morska);
  • współpraca transgraniczna (np. związki między obszarami miejskimi i wiejskimi, MSP, turystyka, kultura i handel, wspólne korzystanie z infrastruktury, klastry innowacyjne, współpraca morska);
  • współpraca gospodarcza aglomeracji (np. strefy metropolitalne a globalna integracja, miasta policentryczne);
  • governance a otoczenie (np. modele governance we współpracy terytorialnej).

Ad. c Terytorialny wpływ polityki UE
W projektach badawczych poświęconych temu tematowi należy zwrócić szczególną uwagę na powstawanie i rozwój różnych obszarów polityki UE i jej wpływu na konkurencyjność, spójność i atrakcyjność terytorialną Europy, jak tez krajów i regionów.
  • polityka spójności;
  • gospodarka (np. Unia Monetarna, konkurencja, handel);
  • energia (wydajność energetyczna, źródła odnawialne, zależność, zróżnicowanie energetyczne);
  • strategie zatrudnienia;
  • Strategia Lizbońska, Strategia Goteborska;
  • WPR (filar rozwoju obszarów wiejskich).

Priorytet 2.

Analiza celowa nastawiona na potrzeby praktyków: rozwój różnych typów obszarów z perspektywy europejskiej

Analiza dotychczasowych osiągnięć Programu ESPON 2006 pokazała, że wyniki badań miały słabe podstawy i były stosowane przez praktyków i polityków w zaledwie niewielkim stopniu. Dlatego większe wykorzystanie wyników badań ESPON stało się priorytetem w drugiej edycji Programu. Praktycy wszystkich szczebli administracyjnych są kluczowymi partnerami dla Programu ESPON, ponieważ poprzez swoje bezpośrednie i pośrednie działania przyczyniają się do realizacji założeń polityki Unii Europejskiej związanej z rozwojem terytorialnym. Ważne zatem jest, aby wyniki badań ESPON były brane pod uwagę w procesach decyzyjnych dotyczących regionów i większych obszarów.

Cele operacyjne
  • Zgromadzić wiedzę w oparciu o wyniki badań ESPON na temat mocnych i słabych stron pojedynczych regionów, jak też większych obszarów, widzianych z perspektywy ogólnoeuropejskiej, umieszczonych w kontekście globalnym. Celem jest zapewnienie europejskim regionom możliwości porównania się z innymi regionami i ułatwienie im identyfikacji ich komparatywnych przewag.
  • Polepszenie przydatności wyników badań ESPON poprzez testowanie nowych, eksperymentalnych i innowacyjnych opcji takich jak: (1) analiza tematów i zjawisk będących przedmiotem zainteresowania grup regionów, częściowo oparta o studia przypadków; (2) ramy metodologiczne umożliwiające przekładanie ogólnych celów rozwojowych i strategicznych na bardziej konkretne działania; (3) techniczne, metodologiczne i analityczne wsparcie procesów planowania przestrzennego, programowania, tworzenia wizji.
  • Zapewnienie wsparcia analitycznego i merytorycznego w doborze obszarów działań i współpracy z innymi programami w ramach Funduszy Strukturalnych.

Główne typy działań
  • Analiza tematyczna i zintegrowana.
  • Wsparcie działań eksperymentalnych i innowacyjnych.
  • Wspólne działania związane z innymi Programami Funduszy Strukturalnych.

Postanowienia
Kierując się chęcią realizacji projektów zorientowanych bardziej na potrzeby odbiorców, Komitet Monitorujący dokona przeglądu zapotrzebowania ze strony praktyków reprezentujących różne poziomy administracji, związanych z programami Funduszy Strukturalnych i rozwojem terytorialnym. Partnerzy będą reprezentowali głównie władze szczebla wspólnotowego, transnarodowego, krajowego, transgranicznego i międzyregionalnego. Istnieje również możliwość zgłaszania tematów przez regiony.
Na podstawie wniosków i pomysłów zgłoszonych w trakcie przeglądu, Komitet Monitorujący dokona selekcji propozycji, kierując się kryterium europejskiej wartości dodanej oraz :
  • obecnością perspektywy/ wymiaru europejskiego w analizie ukierunkowanej;
  • możliwości przeniesienia wyników badań na inne obszary, wartości dodanej dla szerszych grup użytkowników.
Wybrani partnerzy będą w pełni włączani w proces analizy ukierunkowanej poprzez udział w definiowaniu i planowani zadań, dostarczaniu informacji, takich jak szczegółowe dane ilościowe i jakościowe. Udział partnerów zapewni wsparcie merytoryczne i może przybrać formę zewnętrznej rady obserwującej realizację zadania.

Grupy docelowe i beneficjenci
  • praktycy, gremia decyzyjne wdrażający programy, polityki i strategie, szczególnie te związane z Funduszami Strukturalnymi, rozwojem i współpracą terytorialną.
  • instytuty badawcze, uniwersytety przeprowadzające analizy.

Priorytet 3.

Platforma naukowa i narzędzia: dane i wskaźniki terytorialne, narzędzia analityczne i wsparcie naukowe

Postanowienia
Komitet Monitorujący określi zadania finansowane z tego priorytetu z powodów strategicznych. Komitet weźmie pod uwagę potrzeby związane z wdrażaniem części zadań Priorytetów 1 i 2, jak też działań popularyzujących wyniki badań ESPON realizowanych w ramach Priorytetu 4. Przewidywane są przynajmniej 3 rundy selekcji w celu zapewnienia odpowiedniej realizacji tego priorytetu. W zależności od specyficznych potrzeb dopuszcza się pojedyncze zadania.
Większość zadań tego priorytetu będzie realizowana przez Transnarodowe Grupy Projektowe (TPG) w oparciu o zgłaszanie propozycji [call for proposals] będących odpowiedzią na konkretne ramy badawcze Jednostki Koordynującej ESPON.
Dotacja dla TPG wyniesie 100% poniesionych kosztów. Zostanie zastosowana zasada partnera wiodącego.
Propozycje mogą być zgłaszane przez instytucje publiczne lub równoważne (w rozumieniu prawa zamówień publicznych UE) spełniające określone wymagania:
  • instytucje powołane w celu zaspokojenia ważnej potrzeby publicznej, mniemające charakteru komercyjnego, czy produkcyjnego;
  • posiadające osobowość prawną;
  • finansowane ze środków państwowych, regionalnych lub innych środków publicznych; będące pod publicznym nadzorem; w których ponad połowę członków stanowią przedstawiciele szczebla rządowego lub samorządowego.

Cele operacyjne
  • przyczynianie się do konsolidacji wiedzy o terytorium Europy koniecznej do formułowania polityk i ich wdrażania;
  • zapewnienie danych, wskaźników i instrumentów badawczych dla praktyków i przedstawicieli wszystkich szczebli administracji;
  • odpowiedź na potrzebę powszechnego dostępu do danych i instrumentów ESPON;
  • zapewnienie dostępu do porównywalnych danych regionalnych w możliwie szczegółowej skali, przy statystycznej kontroli jakości i aktualizacji danych;
  • zapewnienie poszanowania europejskich standardów gromadzenia i przechowywania danych;
  • ciągłe szacowanie trendów rozwojowych w stosunku do celów polityki terytorialnej na poziomie wspólnotowym.

Główne typy działań
  • baza danych ESPON;
  • wskaźniki i instrumenty terytorialne;
  • Terytorialny System Monitoringu i raporty;
  • ukierunkowane działania aktualizacji wskaźników i map.

Grupy docelowe i beneficjenci
  • praktycy, gremia decyzyjne wdrażający programy, polityki i strategie, administracja wszystkich szczebli;
  • instytuty badawcze, uniwersytety i środowiska naukowe;
  • przedstawiciele instytucji publicznych, w szczególności regionów i większych obszarów związanych z analizą ukierunkowaną Priorytetu 2.